Misbruik van oudere LGBTI's: de unieke uitdagingen

De gezondheid en het welzijn van ouderen worden bepaald door hun fysieke en sociale omgeving, die op hun beurt weer bepalend zijn voor hun mogelijkheden, gedrag en toegang tot essentiële diensten. Succesvol ouder worden hangt af van factoren zoals economische zekerheid, een constant inkomen en arbeidsparticipatie, en sterke sociale banden. Deze factoren fungeren ook als beschermende barrières tegen ouderenmishandeling.

Oudere LGBTI-personen worden echter vaak geconfronteerd met specifieke uitdagingen die hen uitsluiten van de voordelen van deze factoren.

Hoewel het Australische Bureau voor de Statistiek (ABS) nooit heeft gemeten hoeveel LGBTI-mensen er in Australië wonen, schat de Australian Human Rights Commission dat ongeveer 11% van de bevolking zich identificeert als LGBTI.1 Dit komt neer op ongeveer 979.000 LGBTI-volwassenen van 50 jaar of ouder in Australië,2 een aantal dat naar verwachting de komende tien jaar zal groeien.

Deze schatting wordt ondersteund door het wereldwijde onderzoek LGBT+ Pride 2023, waaruit bleek dat het 'gemiddelde aandeel van de zelfgeïdentificeerde LGBT+-bevolking 9% is' wereldwijd en 10% in Australië.3

Unieke uitdagingen voor oudere LGBTI's

Oudere LGBTI's zijn bijzonder kwetsbaar voor economische onzekerheid, sociaal isolement en ongelijkheid op gezondheidsgebied vanwege historische discriminatie, systemische uitsluiting en diepgewortelde sociale stigmatisering.

Vergeleken met hun heteroseksuele leeftijdsgenoten zijn oudere LGBTI-mensen bijvoorbeeld:

• 2 keer meer kans om alleen te wonen

• 2,5 keer meer kans om single te zijn

• 4 keer minder kans om kinderen te krijgen.

Dit zijn factoren die hun risico op ouderenmishandeling verhogen.

Systemische uitwissing heeft deze uitdagingen verergerd. Veel oudere LGBTI's zijn opgegroeid in een tijd waarin hun identiteit werd gecriminaliseerd of gemedicaliseerd. Sommigen werden onderworpen aan gedwongen bekeringspraktijken. Als hun LGBTI-identiteit hen een strafblad opleverde, belemmerde dat hun carrièrevooruitzichten, financiële stabiliteit en toegang tot sociale en gezondheidsdiensten.

Zelfs nu nog voelen sommige oudere LGBTI's zich onder druk gezet om hun identiteit te verbergen - vooral in de ouderenzorg, waar ze nog steeds bang zijn voor discriminatie of mishandeling.

Deze uitsluiting en achterstelling betekenen dat LGBTI-ouderen ook meer kans hebben op slechtere gezondheidsresultaten. De cumulatieve effecten van een leven lang discriminatie - waaronder een hoger percentage psychische aandoeningen, drugsmisbruik en roken - dragen bij aan een toename van chronische ziekten zoals hart- en vaatziekten, diabetes, kanker en HIV.

Deze kwetsbaarheden overlappen met en vergroten de risico's op ouderenmishandeling.

Vormen van ouderenmishandeling

De Wereldgezondheidsorganisatie definieert ouderenmishandeling als een eenmalige of herhaalde handeling, of een gebrek aan gepaste actie, die plaatsvindt binnen een vertrouwensrelatie en die een oudere persoon schade of verdriet berokkent.4 Mishandeling kan fysiek, seksueel, psychologisch, emotioneel, sociaal, financieel of materieel zijn en kan verwaarlozing en ernstige schendingen van waardigheid en respect inhouden.

Voor LGBTI-ouderen neemt misbruik vaak unieke vormen aan vanwege hun seksuele geaardheid, genderidentiteit of intersekse-status.

Intiem partnergeweld

Intiem partnergeweld (IPV) binnen LGBTI-relaties wordt vaak over het hoofd gezien. Onderzoek suggereert dat het aantal gevallen van IPV onder LGBTI-personen vergelijkbaar is met, of hoger is dan, die van heteroseksuele relaties. Toch blijft IPV onder oudere LGBTI-mensen grotendeels onzichtbaar.

Oudere overlevenden hebben te maken met aanzienlijke belemmeringen bij de toegang tot hulp, waaronder de angst om uit de kast te komen, een gebrek aan cultureel competente diensten en institutionele onverschilligheid. Aboriginal en Torres Strait Islander LGBTI-ouderen, ouderen met een cultureel en taalkundig diverse achtergrond (CaLD) en ouderen met een handicap hebben te maken met extra lagen van onzichtbaarheid en discriminatie.

Belangenbehartiging voor alle overlevenden van IPV in LGBTI-gemeenschappen is cruciaal, maar vooral voor oudere mensen. Om ervoor te zorgen dat oudere overlevenden zich veilig en gesteund voelen zonder angst voor stigmatisering of vergelding, moeten dienstverleners prioriteit geven aan inclusieve praktijken. Dit vereist uitgebreide training voor personeel in de ouderenzorg en sociale diensten.

Geweld binnen het gezin

Veel oudere LGBTI's hebben te maken gehad met afwijzing en misbruik door hun biologische familie, vaak al sinds hun kindertijd. Deze ervaringen kunnen hen kwetsbaarder maken voor familiaal geweld op latere leeftijd.

Familieleden kunnen bijvoorbeeld dwang uitoefenen door te dreigen met het intrekken van zorg of financiële steun als de oudere zich niet conformeert aan heteronormatieve verwachtingen. Deze controle kan bijvoorbeeld bestaan uit eisen om hun identiteit te onderdrukken of deel te nemen aan bekeringspraktijken op latere leeftijd.

Daarnaast gaat familiegeweld vaak gepaard met het uitwissen van gekozen families: de ondersteunende netwerken van vrienden en leden van de gemeenschap die een vitale rol spelen in het leven van LGBTI-ouderen. Zonder wettelijke erkenning van deze relaties kunnen LGBTI-ouderen worden uitgesloten van beslissingen over hun zorg of kan hen de toegang tot de door hen gekozen familieleden in medische en residentiële omgevingen worden ontzegd. Toekomstplanningsdocumenten zoals duurzame volmachten kunnen helpen om deze wettelijke erkenning tot stand te brengen en af te dwingen.

Misgendering en deadnaming

Misgendering en deadnaming komen voor wanneer verzorgers, familieleden of leeftijdsgenoten onjuiste voornaamwoorden of gendertermen gebruiken, vaak opzettelijk, als een manier om controle uit te oefenen of afkeuring te uiten.

Dit zijn bijzonder schadelijke vormen van psychologisch en emotioneel misbruik waar transgender en niet-binaire ouderen vaak mee te maken krijgen. Deze acties maken niet alleen de identiteit van de oudere ongeldig, maar kunnen ook bijdragen aan aanzienlijk emotioneel leed, sociaal isolement en geestelijke gezondheidsproblemen.

Onbedoeld maar herhaaldelijk verkeerd genderen - vaak door mensen die zeggen dat ze niet beter weten - kan na verloop van tijd nog steeds aanzienlijke en cumulatieve schade veroorzaken.

Financieel misbruik bij erfenissen en eigendomsrechten

Vóór de legalisering van het homohuwelijk konden LGBTI-paren niet trouwen. Door deze juridische belemmering konden nabestaande partners geen bezittingen erven als de overleden partner geen testament had achtergelaten - in tegenstelling tot de nabestaande echtgenoten van heteroseksuele huwelijken.

Als er geen testament is waarin de langstlevende partner expliciet als begunstigde wordt genoemd, worden biologische familieleden vaak als erfgenamen aangewezen, zelfs als zij geen significante relatie met de overledene hadden. Zelfs wanneer een overleden LGBTI-persoon een testament heeft achtergelaten, kunnen biologische familieleden dit betwisten met het argument dat de relatie met de langstlevende partner onwettig was of dat de oudere persoon werd gedwongen om de partner als begunstigde te benoemen.

Oudere LGBTI-personen in ongehuwde langdurige partnerschappen kunnen ook na het overlijden van hun partner verstoken blijven van uitkeringen zoals pensioenrechten. Deze uitkeringen zijn vaak gekoppeld aan de wettelijke burgerlijke staat, waardoor overlevende partners financieel kwetsbaar blijven.

Misbruik door betaalde verzorgers

LGBTI-ouderen lopen het risico gediscrimineerd en misbruikt te worden door betaalde verzorgers. Dit kan variëren van microagressies, zoals het verkeerd verwarren van personen of denigrerende opmerkingen, tot regelrechte verwaarlozing of geweld. Ageïsme in combinatie met homofobie of transfobie zorgt voor een dubbele belasting voor LGBTI's die ouderenzorg ontvangen.

In een vijandige omgeving kunnen oudere LGBTI's zich gedwongen voelen om hun identiteit te verbergen om mishandeling te voorkomen (een reactie die bekend staat als 're-closeting'). Vooral transgender ouderen zijn kwetsbaar: velen melden dat ze geen genderbevestigende zorg krijgen of gedwongen worden zich te conformeren aan het geslacht dat ze bij hun geboorte hebben gekregen.

Onvoldoende culturele competentietraining voor zorgverleners maakt deze problemen alleen maar erger. Trainingsprogramma's voor personeel waarin zowel leeftijdsgebonden als LGBTI-specifieke problemen aan bod komen, zijn essentieel om ervoor te zorgen dat zorgomgevingen veilig, inclusief en respectvol zijn.

Systemisch misbruik in zorginstellingen

Er is sprake van systemisch misbruik wanneer instellingen voor ouderenzorg LHBTI-identiteiten niet erkennen en respecteren. Bekende voorbeelden zijn:

• het ontkennen van erkenning van langdurige partnerschappen

• voorkomen dat stellen kamers delen

• het verbieden van uitingen van identiteit door middel van kleding of persoonlijke voorwerpen.

Dergelijk beleid bestendigt gevoelens van onzichtbaarheid en uitsluiting onder LGBTI-inwoners.

Tokenistische gebaren, zoals het ophangen van regenboogvlaggen, zijn niet genoeg om een voorziening inclusief en respectvol te maken als er geen inhoudelijk en betekenisvol beleid en praktijken zijn. Om echt inclusief en respectvol te zijn, moeten voorzieningen inclusief beleid implementeren dat het recht van LGBTI-bewoners op privacy, waardigheid en zelfexpressie ondersteunt.

Het belang van inclusieve praktijken

Om ouderenmishandeling van LGBTI-personen aan te pakken, is een systeemverandering op verschillende niveaus nodig. Beleidshervormingen moeten ervoor zorgen dat specifieke LGBTI-bepalingen worden opgenomen in preventiekaders voor ouderenmishandeling. Bijvoorbeeld:

• Australia's National LGBTI Ageing and Aged Care Strategy schetst normen om inclusiviteit te bevorderen en de rechten van LGBTI-ouderen te beschermen. Het implementeren van dergelijke normen kan de ervaringen van deze groep in de ouderenzorg aanzienlijk verbeteren en ervoor zorgen dat hun identiteiten en relaties worden gerespecteerd.

• Training in culturele competentie voor personeel in de ouderenzorg is van cruciaal belang. Voor echte verandering is het noodzakelijk dat dienstverleners onbewuste vooroordelen aanpakken en een omgeving van respect en bevestiging voor verschillende identiteiten cultiveren. Programma's zoals het Aged Care Volunteer Visitors Scheme (ACVVS), dat LGBTI-ouderen in contact brengt met getrainde vrijwilligers voor sociale en emotionele ondersteuning, laten zien hoe gerichte initiatieven isolatie kunnen verminderen en de kwaliteit van leven kunnen verbeteren. Deze programma's pakken niet alleen eenzaamheid aan, maar zorgen er ook voor dat LGBTI-ouderen zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelen binnen hun gemeenschap.

• Het bevorderen van samenwerking tussen overheidsinstanties en belangenorganisaties kan leiden tot het gezamenlijk ontwerpen van diensten die zijn afgestemd op de specifieke behoeften van LGBTI-ouderen.

Door deze inspanningen kunnen ouderenzorgaanbieders ruimtes creëren waar alle ouderen, ongeacht hun identiteit, waardig en veilig oud kunnen worden.

De rol van belangenbehartiging en onderzoek

Belangenbehartiging is van vitaal belang voor systeemhervormingen en een groter bewustzijn. Veel LGBTI-ouderen ervaren een verhoogd sociaal isolement omdat ze niet worden erkend in het bestaande beleid en de bestaande ouderenzorg.

Belangenbehartiging probeert ervoor te zorgen dat de behoeften van deze mensen erkend en aangepakt worden. Initiatieven zoals het project Living Older Visibly and Engaged (LOVE) benadrukken de waarde die intergenerationele betrokkenheid en solidariteit binnen de gemeenschap hebben voor het bevorderen van inclusie en veerkracht.

Verder onderzoek is essentieel om de omvang en de impact van ouderenmishandeling binnen LGBTI-gemeenschappen volledig te begrijpen en om op feiten gebaseerde oplossingen te vinden. Ondanks een groeiend bewustzijn blijft er een aanzienlijke gegevenskloof bestaan tussen LGBTI-ouderen in Australië en hun niet-LGBTI-tegenhangers, met name op bevolkingsniveau. Het rapport Everyone's business: research into responses to the abuse of older people in Western Australia, dat de specifieke kwetsbaarheid van de LGBTI-gemeenschap belicht, onderstreept de noodzaak om deze kloof te dichten.

• Een cruciale stap in het dichten van de gegevenskloof zou zijn om vragen over seksuele geaardheid, genderidentiteit en intersekse-status op te nemen in nationale onderzoeken, zoals de Australische volkstelling. De informatie die dit oplevert zou beleidsmakers in staat stellen om gerichte interventies te ontwerpen en middelen effectief toe te wijzen.

• Het is net zo belangrijk dat de kwetsbaarheid van LGBTI-ouderen met een CaLD-achtergrond, Aboriginals en Torres Strait Islanders en mensen met een handicap wordt erkend om ervoor te zorgen dat geen enkele subgroep achterblijft.

• Financiering moet ook de ontwikkeling en evaluatie van programma's ondersteunen die specifiek gericht zijn op ouderenmishandeling in LGBTI-gemeenschappen. Dit omvat training voor sociale dienstverleners om culturele competentie te verbeteren en een inclusieve omgeving te bevorderen.

• Wetgevende belangenbehartiging moet prioriteit geven aan de rechten van LGBTI-ouderen om ervoor te zorgen dat zij toegang hebben tot zorgstelsels zonder angst voor uitsluiting of vooroordelen.

Door een combinatie van onderzoek, voorlichting en systeemverandering kunnen inspanningen op het gebied van belangenbehartiging leiden tot echte verbeteringen in het leven van oudere LGBTI-mensen.

De weg vooruit

LGBTI-ouderenmishandeling is een probleem met vele facetten. Het weerspiegelt de effecten van leeftijdsdiscriminatie, homofobie, transfobie en systemische stigmatisering, marginalisatie en discriminatie, waardoor oudere LGBTI-personen uniek kwetsbaar worden. Om dit probleem aan te pakken is een alomvattende en duurzame aanpak nodig die beleidshervorming, onderwijs, pleitbezorging en door de gemeenschap gestuurde oplossingen integreert.

Inclusief beleid moet de specifieke behoeften van oudere LGBTI-mensen centraal stellen om ervoor te zorgen dat ouderenzorgsystemen, wettelijke bescherming en sociale diensten hun identiteit bevestigen en ondersteunen. Dit houdt in:

• handhaving van antidiscriminatiewetten

• erkenning van gekozen families bij beslissingen over zorgverlening

• het creëren van omgevingen waarin LGBTI-ouderen openlijk en authentiek kunnen leven zonder angst voor veroordeling of uitsluiting.

Cultureel competente zorg is een integraal onderdeel van het verminderen van het risico op ouderenmishandeling en het verbeteren van het welzijn van LGBTI-personen. Om de unieke problemen van deze bevolkingsgroep aan te pakken, moeten dienstverleners en zorgverleners over de juiste vaardigheden en gevoeligheid beschikken.

Uitgebreide trainingsprogramma's die diversiteit, inclusieve communicatie en begrip voor historische discriminatie van LGBTI-gemeenschappen benadrukken, zijn essentieel voor het bevorderen van veilige en ondersteunende zorgomgevingen.

Pleiten voor systemische verandering vereist een maatschappelijke inzet om de structurele ongelijkheden aan te pakken die ouderenmishandeling in stand houden. Manieren om dit te doen zijn onder andere:

• bevordering van het bewustzijn van de specifieke uitdagingen waarmee LGBTI-ouderen worden geconfronteerd

• financiering van onderzoek om leemten in onze kennis op te vullen

• het bevorderen van solidariteit tussen de generaties binnen LGBTI-gemeenschappen om ervoor te zorgen dat ouderen zich gewaardeerd en gesteund voelen.

Door de unieke ervaringen en identiteiten van LGBTI-ouderen te erkennen en te eren, kunnen we collectief werken aan een samenleving waarin alle ouderen met waardigheid, mededogen en respect worden behandeld. Een dergelijke samenleving beschermt niet alleen de rechten van LGBTI-ouderen, maar bevestigt ook hun bijdragen, veerkracht en intrinsieke waarde als integrale leden van onze gemeenschappen.

Door aanhoudende pleitbezorging, inclusieve praktijken en systeemhervormingen kunnen we een toekomst creëren waarin elke oudere zich veilig, gerespecteerd en gevierd voelt.

---

Over de auteurs

Kedy Krystal

GRAI

Kedy is uitvoerend directeur van GLBTI Rights in Ageing (GRAI). Dit is een non-profitorganisatie...

Profiel bekijken

Dr. Lukasz Kryzowski

Lukasz is onderzoeksmedewerker van de vice-rector binnen de School of Arts and Humanities...

Profiel bekijken

Dr. Catriona Stevens

SAGE

Dr. Catriona Stevens is onderzoeker bij de vice-rector van de Social Ageing (SAGE) ...

Profiel bekijken