Fysiek geweld – wat het is en hoe het te stoppen

De gevolgen van fysiek misbruik kunnen complex, langdurig, emotioneel en financieel zijn.

Top 3 berichten over fysiek geweld tegen ouderen:

1. Fysiek ouderenmishandeling is een strafbaar feit en kan langdurige gevolgen hebben voor de gezondheid, het welzijn en de financiële situatie.

2. Kinderen, partners en buren zijn de mensen die het vaakst worden gemeld als zijnde gewelddadig tegenover een oudere persoon.

3. Familiedynamiek, een laag zelfbeeld of isolatie kunnen iemand ervan weerhouden om hulp te zoeken, maar hulp is beschikbaar.

Wat is fysieke mishandeling van ouderen?

Fysiek geweld is een handeling die een ander fysieke pijn en/of letsel toebrengt, inclusief dreigen met geweld of fysiek in bedwang houden. Het vindt plaats binnen een vertrouwensrelatie waarin respect en zorg verwacht worden (zoals familie, vrienden of verzorgers).

Hoewel fysiek misbruik iedereen kan overkomen, kunnen bepaalde risicofactoren ouderen extra kwetsbaar maken. Een grotere afhankelijkheid van anderen, cognitieve achteruitgang, sociaal isolement of leeftijdsdiscriminatie kunnen allemaal het risico op fysiek misbruik bij ouderen vergroten.

Fysiek ouderenmishandeling is een van de verschillende vormen van ouderenmishandeling, een groeiend probleem in Australië. Het is een strafbaar feit.

Voorbeelden van fysiek ouderenmishandeling

• Iemand vastgrijpen, duwen, schudden of stoten

• Elke vorm van slaan

• Iemand verwonden met een wapen

• Dreiging met lichamelijk letsel

• Iemand op enige fysieke wijze in bedwang houden

• Medicijnen of extra medicijnen toedienen om iemand volgzaam en controleerbaar te maken

• Medische behandeling weigeren na een verwonding

Een aanklacht wegens mishandeling: het verhaal van Mary

Mary, een 62-jarige weduwe, had een 39-jarige dochter, Sarah, die regelmatig geld van haar eiste en haar verbaal mishandelde. Op een avond, tijdens een ruzie over geld, dreigde Sarah Mary te slaan als ze haar geen 75.000 dollar zou geven voor een aanbetaling op een huis. Uiteindelijk schopte Sarah Mary en viel ze.

Sarah's dreiging om geweld te gebruiken en haar daadwerkelijke fysieke contact zijn beide vormen van fysiek ouderenmishandeling. Toen de politie arriveerde, werd Sarah gearresteerd en aangeklaagd voor mishandeling.[i]

Gevolgen van fysiek misbruik

De gevolgen van fysiek misbruik kunnen complex, langdurig, emotioneel en financieel zijn. Ze omvatten:

• langdurige gezondheidsproblemen

• leed en kosten van ziekenhuisopname of operatie

• aanhoudende gevoelens van angst, schaamte of verlegenheid

• traumareacties, zoals nachtmerries en gevoelens van hopeloosheid

• verlies van vertrouwen in relaties

• verminderde onafhankelijkheid, motivatie of zelfvertrouwen, wat leidt tot sociale terugtrekking en eenzaamheid

• terugtrekking uit broodnodige professionele diensten.

Hoe fysiek geweld plaatsvindt

Er zijn veel factoren die bijdragen aan incidenten van fysiek ouderenmishandeling. Door de aard van langdurige persoonlijke relaties, zoals familie, vriendschappen of zorgafspraken, komen mensen die mogelijk mishandelen in de buurt van mensen die mogelijk mishandeld worden.

Stressfactoren zoals financiële moeilijkheden of onzekerheid over huisvesting kunnen ertoe leiden dat iemand zich misbruikend gaat gedragen, zelfs als hij of zij dat in het verleden niet heeft gedaan. Een geschiedenis van huiselijk geweld, controlerend gedrag, middelenmisbruik of psychische problemen kan hiermee verband houden.

Uit een onderzoek van het Australian Institute for Family Studies (AIFS) in 2020 bleek dat:

• een slechte lichamelijke of geestelijke gezondheid en beperkte sociale contacten werden vaak in verband gebracht met ouderen die slachtoffer waren van fysiek misbruik.

• mannen waren de meest voorkomende daders van fysiek ouderenmishandeling (75% van de meldingen)

• veel van de misbruikers waren werkloos (75%) of hadden psychische problemen (63%)

• Kinderen vormden de grootste groep daders (17%), waarbij zonen (11%) vaker werden aangegeven dan dochters (3%).

• partners/echtgenoten en buren vormden de op één na grootste groepen (elk 12%)

• professionele zorgverleners waren slechts verantwoordelijk voor 1% van de gemelde incidenten.[ii]

Leeftijdsdiscriminatie kan ook een rol spelen. Deze vaak onbewuste minachting voor ouderen kan leiden tot ongeduld en het 'oké' maken om hen ruw te behandelen of blauwe plekken en schrammen af te doen als typisch voor een onhandige oudere.

Dementie en misbruik: het verhaal van Reshma

Het ontstaan van dementie kan soms leiden tot fysiek gewelddadig gedrag bij een oudere persoon die normaal gesproken niet gewelddadig is, waardoor hun partner en familieleden in gevaar komen.

Als dit gebeurt, is het belangrijk om professionele hulp buiten huis te zoeken, zoals Reshma deed in deze video van het National Ageing Research Institute.

Fysiek geweld in professionele omgevingen

Fysiek misbruik wordt soms gemeld in professionele relaties, zoals ouderenzorg, medische diensten en andere zorgverleners. Van het fysieke misbruik van ouderen dat in het AIFS-onderzoek werd gemeld, werd slechts 1% van de incidenten toegeschreven aan professionele zorgverleners.[iii]

De aard van een professionele zorgrelatie kan het moeilijk maken om te bepalen of het contact 'mishandeling' was of gewoon het fysieke contact dat nodig is om zorg te verlenen. Over het algemeen geldt dat professionele zorgverleners die een oudere aanraken om zorg te verlenen, hun aandacht te trekken of troost te bieden, geen mishandeling of 'onredelijk gebruik van geweld' plegen.

In de residentiële ouderenzorg kan in sommige omstandigheden een laag niveau van beperking of interventie nodig zijn voor de veiligheid van de oudere zelf of die van andere mensen. Deze 'beperkende praktijken' worden geregeld door de Aged Care Act 1997, Quality of Care Principles (2014) en relevante staats- en territoriumwetten. Deze factsheet van de Aged Care Quality and Safety Commission bevat hypothetische scenario's als leidraad voor zorgverleners.

Als er echter in een professionele zorgomgeving een incident plaatsvindt dat mogelijk fysiek ouderenmishandeling is, is dat een ernstige zaak die moet worden gemeld en onderzocht.

De eerste stap is om uw bezorgdheid kenbaar te maken aan de zorgverlener. Neem contact op met de betreffende servicemanager of zorgcoördinator, vertel hen wat er volgens u is gebeurd en vraag om een kopie van het incidentrapport of het klachtnummer. Als u zich hier niet prettig bij voelt of als uw klacht wordt afgewezen, kunt u een klacht indienen bij de Aged Care Quality and Safety Commission (commissie voor kwaliteit en veiligheid in de ouderenzorg) of de toezichthouder voor het betreffende type professionele dienstverlening.

Waarom fysiek ouderenmishandeling verborgen kan blijven

Fysiek misbruik is niet altijd gemakkelijk te zien voor anderen, ondanks de vaak zichtbare tekenen. Hiervoor kunnen verschillende redenen zijn.

• Gebrek aan bewustzijn: de oudere persoon herkent zijn of haar ervaring mogelijk niet als misbruik vanwege een verleden van geweld of misbruik (waardoor wat er gebeurt genormaliseerd wordt), een laag zelfbeeld of culturele verwachtingen ten aanzien van gedrag.

• Ontkenning: de oudere persoon erkent zijn of haar ervaring niet als misbruik, kan niet geloven dat het gebeurt of voelt zich loyaal aan het familielid of de vriend die hem of haar schade berokkent.

• Isolatie: als de oudere persoon weinig of geen sociaal contact heeft, is er weinig kans dat iemand anders de signalen opmerkt.

• Schuldgevoelens, schaamte of verlegenheid: om culturele, spirituele of persoonlijke redenen kunnen ouderen het moeilijk vinden om hun familie in een kwaad daglicht te stellen.

• Angst: De mishandelde oudere kan te bang zijn om zich uit te spreken of weet misschien niet bij wie hij of zij terecht kan voor hulp.

Veelvoorkomende tekenen van fysiek misbruik bij ouderen

Om fysiek ouderenmishandeling te voorkomen of te stoppen, is het belangrijk dat we allemaal alert zijn op waarschuwingssignalen. Deze kunnen zowel gedragsmatig of emotioneel als fysiek zijn, bijvoorbeeld:

• onverklaarbare of terugkerende verwondingen zoals blauwe plekken, krassen, snijwonden, bijtwonden, verstuikingen, breuken of ontwrichtingen, gebroken tanden of oogletsel

• verwondingen die vaag worden omschreven als 'ongelukken' of inconsistent worden uitgelegd

• beperkte bewegingsvrijheid of pijn zonder zichtbare oorzaak

• terugdeinzen bij aanraking

• stemmings- of gedragsveranderingen, zoals teruggetrokkenheid, angst, bezorgdheid of angst voor een bepaalde persoon.

Hoe te reageren op fysiek geweld

Als u slachtoffer bent van misbruik

• Als u in direct gevaar verkeert, bel dan de politie via 000.

• Als u lichamelijk letsel heeft opgelopen, ga dan naar uw arts of een plaatselijk ziekenhuis voor behandeling. Medische diensten kunnen documenteren wat er is gebeurd en u helpen contact op te nemen met juridische en ondersteunende diensten.

• Praat over wat er aan de hand is met iemand die je vertrouwt, die je kan helpen je opties te overdenken en professionele hulp te zoeken. Dat is vaak makkelijker dan het alleen doen.

• Bel een hulplijn voor ondersteuning. Klik hier

Als iemand anders slachtoffer is van misbruik

• Schrijf op waarom je denkt dat er sprake is van fysiek geweld.

• Zoek een rustig moment om de persoon vriendelijk te vragen of alles in orde is.

• Als ze gedrag beschrijven of suggereren dat mogelijk misbruik inhoudt, help hen dan contact op te nemen met een hulpdienst of neem namens hen contact op.

• Als ze zeggen dat ze in orde zijn, blijf dan voorzichtig bij hen informeren. Misschien zijn ze wel in orde, maar zijn ze te bang, beschaamd of verward om te praten.

• Als het om een ouderenzorginstelling gaat, kunt u uw zorgen anoniem melden bij de Aged Care Quality and Safety Commission (bel 1800 951 822).

Waar kunt u hulp krijgen?

• Uw lokale politie: 131 444 (of, in geval van nood, via 000)

• 1800ELDERHelp, de nationale hulplijn voor ouderenmishandeling: bel 1800 353 374

• 1800 RESPECT, de nationale hulplijn voor slachtoffers van seksueel geweld en huiselijk geweld: 1800 737 732

• Rechtsbijstand in uw staat of territorium: zoek online naar contactgegevens

• Een hulplijn voor dienstverleners

Lees meer op Compass

Ouderenmishandeling herkennen – artikel

De vijf soorten ouderenmishandeling – webinar

Clarice's verhaal over hoe ze een einde maakte aan het misbruik – waargebeurd verhaal