De dunne lijn: nuttige of schadelijke zorg voor ouderen

Inleiding

Familieleden, vrienden en professionele zorgverleners doen over het algemeen hun uiterste best om op alle mogelijke manieren aan de behoeften van ouderen te voldoen en hun levenskwaliteit te verbeteren. Maar zelfs met de beste bedoelingen is het mogelijk om schade aan te richten.

Hoe kan nuttige zorg schadelijk zijn? De dunne lijn is of de verleende zorg is wat de ontvanger wil. Als we er als verzorgers vanuit gaan dat we weten wat het beste is voor de oudere, is de kans groot dat onze beslissingen niet overeenkomen met wat zij willen en prettig vinden.

In dat geval kunnen we onbedoeld schadelijke effecten veroorzaken voor de oudere persoon - alles van ergernis of ongemak tot extreme dwang. In plaats van nuttig te zijn, kunnen onze goed gemotiveerde acties zelfs ouderenmishandeling vormen.

Hier zijn enkele voorbeelden van goedbedoelde zorg die het tegenovergestelde effect heeft.

SG's verhaal: overbezorgde volwassen kinderen

SG en haar man hebben vier volwassen kinderen. Tijdens de COVID-19 pandemie namen ze alle vier elke dag meerdere keren contact op met hun ouders om te kijken hoe het met ze ging, wat SG frustrerend en beperkend vond. Toen SG door het autoraam naar een winkel reed om een online bestelling op te halen, veroorzaakte dat een 'familie-explosie' omdat ze het huis had verlaten.

De kinderen werden aangespoord door berichtgeving in de media over de zeer reële risico's die COVID-19 met zich meebracht voor oudere mensen, maar hun goedbedoelde acties veroorzaakten veel stress bij haar en haar man bovenop de beproevingen en uitdagingen van lockdowns.

Annes* verhaal: een eenvoudige beleefdheidsstap

De verzorgers in het tehuis van de 79-jarige Anne waren toegewijd aan hun cliënten. Maar als er een verzorger de kamer van Anne binnenkwam, keek ze weg en gaf geen gehoor. De verzorgers vonden het moeilijk om aan haar behoeften te voldoen en maakten zich zorgen over haar welzijn.

Toen het Peter, een van de verzorgers, eindelijk lukte om Anne met hem te laten praten, kwam hij erachter dat Anne het gewoon niet leuk vond dat mensen haar kamer binnenkwamen zonder te kloppen - ze vond het ontzettend onbeleefd. Hierna zorgden Peter en de andere verzorgers ervoor dat ze altijd klopten voordat ze de kamers van hun cliënten binnengingen.

Anne voelde zich gerespecteerd en er werd naar haar geluisterd en ze reageerde beter op hun bezoekjes. Op hun beurt waren ze beter in staat om voor haar te zorgen.

Hoe kunnen zorgverleners weten of wat ze doen nuttig is en niet schadelijk? Hier zijn twee belangrijke stappen:

• de oudere persoon als individu te behandelen, zodat de zorg 'persoonsgericht' is

• de rechten van ouderen begrijpen en deze respecteren in de manier waarop we zorg verlenen.

Behandel de oudere persoon als een individu

Het kan gemakkelijk zijn voor anderen om te generaliseren over oudere mensen, vooral diegenen die te maken hebben met een zekere mate van cognitieve achteruitgang. Ouderen zien als één homogene groep is ageisme en kan ertoe leiden dat zorgverleners handelen volgens een 'one size fits all'-benadering.

Maar ouderen zijn individuen met hun eigen specifieke behoeften en voorkeuren, ongeacht hun leeftijd, hun gezondheid of waar ze wonen. Elke oudere heeft zijn eigen achtergrond, ervaringen en geschiedenis die bepalend zijn voor hun voorkeuren, antipathieën, reacties en verwachtingen.

Een persoonsgerichte zorgbenadering hanteren

Een 'persoonsgerichte' benadering van zorg behandelt en respecteert elke oudere als een individu. Dit betekent dat je erachter moet komen wat belangrijk is voor de persoon, zodat de zorgverlening op die voorkeuren kan worden afgestemd. Zorgverleners hoeven alleen maar met de oudere te overleggen wat zijn of haar voorkeur heeft en naar zijn of haar antwoord te luisteren.

Vermijd generaliseren over het gedrag van een persoon

Zorgverleners kunnen het gedrag van een oudere soms afdoen als 'uitdagend' zonder te bedenken dat er allerlei historische of psychosociale redenen achter kunnen zitten. Wat voor ons bijvoorbeeld een onbeduidende verandering lijkt, zoals verhuizen naar een tehuis of een nieuw persoon ontdekken in het thuiszorgteam, kan veel belangrijker zijn voor de persoon die de verandering ervaart.

In plaats van het gedrag af te doen als 'uitdagend', zouden we kunnen kijken naar het verleden, de voorkeuren en waarden van de individuele persoon om te begrijpen wat er echt aan de hand is. Zo kunnen we onze zorg op maat maken en tegemoetkomen aan hun specifieke behoeften.

Rosie's* verhaal: de 'veeleisende' klant

Een van de cliënten in de woonzorg, Rosie*, werd in haar zorgplan omschreven als 'moeilijk' en 'veeleisend' omdat ze het eten dat ze aangeboden kreeg weigerde en voortdurend eisen leek te stellen aan het personeel. Dit maakte het moeilijk voor Rosie om de zorg te krijgen die ze nodig had. De echte reden dat ze weigerde te eten was echter dat ze verward was over tijd en plaats, terwijl haar pogingen om te communiceren niet effectief waren vanwege haar geestelijke gezondheidsproblemen. Rosie's gedrag zien als 'moeilijk en veeleisend' maakte haar kwetsbaar.

Zorgplannen effectief gebruiken

Professionele diensten gebruiken zorgplannen om de zorgverlening van een persoon vast te leggen en te begeleiden. Als het plan nauwkeurig en volledig is en wordt bijgewerkt als de behoeften van de persoon veranderen, kan het de rechten van ouderen beschermen en ervoor zorgen dat ze zorg krijgen op de manier die ze willen.

Maar als dat niet het geval is, kan het zorgplan de oudere persoon schade berokkenen en hem zijn rechten ontzeggen.

Alice's* verhaal: zorgplan leidt tot problemen

Alice verloor het gebruik van haar benen na een beroerte en verhuisde na zes maanden revalidatie naar een tehuis. De beroerte had geen invloed op haar cognitieve vermogens, maar Alice werd niet geraadpleegd tijdens het opstellen van haar zorgplan.

Alice werd twee keer onwel na het innemen van haar medicatie en na het tweede incident vroeg ze om inzage in haar zorgplan. Ze vond een fout in de details van haar medicatieschema in het plan. Alice liet de fout corrigeren en heeft verder geen problemen meer gehad met haar medicatie.

De rechten van de oudere begrijpen en respecteren

De rechten die iedereen in zijn leven heeft, veranderen of verminderen niet als we ouder worden of als onze gezondheid achteruit gaat. Door de zorgverlening vanuit een rechtenperspectief te bekijken, kunnen we ervoor zorgen dat we ouderen geen schade of verdriet berokkenen.

Elke oudere heeft bijvoorbeeld nog steeds het recht om zijn eigen beslissingen te nemen, zelfs als we het niet eens zijn met de manier waarop ze die nemen. Ze hebben het recht om te kiezen wat ze hebben of doen, wie ze willen zien en welke zorg ze krijgen. Dus als we zorg verlenen op de manier die wij denken dat het zou moeten zijn en de oudere persoon daar niet over raadplegen, ontzeggen we hem zijn rechten.

Als rechten niet worden gerespecteerd

Wat gebeurt er als we de rechten van ouderen niet respecteren? Het effect kan zijn dat we uiteindelijk hun persoonlijke vrijheid beperken, hen ongemak of verdriet bezorgen of zelfs ouderenmishandeling plegen door hun behoeften over het hoofd te zien. De behulpzame zorg die bedoeld is om hen comfort en plezier te bieden, kan in plaats daarvan schadelijk worden.

Robert's* verhaal: hoe vaak douchen

De 90-jarige Robert voelt de kou, dus hij doucht 's winters liever op wisselende dagen dan elke dag. Zijn nieuwe thuiszorgmedewerker had echter te horen gekregen dat dagelijks douchen belangrijk was. Op de eerste ochtend dat ze elkaar ontmoetten, vertelde Robert zijn verzorger dat hij maandag, woensdag en vrijdag wilde douchen, waarop de verzorger antwoordde dat zijn volwassen kinderen zeiden dat hij dagelijks moest douchen. Robert voelde zich als een kind behandeld en weigerde elke dag te douchen.

De supervisor van de verzorger bracht een huisbezoek en bemiddelde tussen alle betrokkenen. Robert's familie en zijn verzorger begrepen dat hij het recht had om zelf te bepalen welke zorg hij wilde. Iedereen kwam overeen dat hij om de dag zou douchen, maar zich dagelijks zou omkleden. Robert voelde zich gehoord en gerespecteerd.

Respecteer de ruimte en plaats van de oudere

Oudere mensen zijn individuen met recht op respect en beleefdheid, en dit strekt zich uit tot hun huis en privéruimte. Ze hebben er recht op dat alles is ingericht zoals zij dat willen. Ze kunnen erg gehecht zijn aan hun bezittingen of zich veilig voelen doordat ze precies weten waar hun spullen zijn.

Het goedbedoeld opruimen van hun huis of kamer zonder hun toestemming kan kwetsend zijn. Het kan verwarring veroorzaken en zelfs het risico op struikelen of vallen met zich meebrengen. Als verzorgers moeten we het vragen voordat we iets herschikken of opruimen. Als ze ermee instemmen, moeten we hen betrekken bij de manier waarop het gebeurt en hen laten vertellen wat ze willen.

John's* verhaal: zijn kranten en de opgeruimde vriend

John, 82 jaar, las graag kranten, zelfs oude edities. Hij had thuis een stapel op zijn nachtkastje liggen, netjes gestapeld zodat ze niet konden vallen en hem niet konden laten struikelen of verhinderen in bed te stappen.

Op een dag haalde zijn vriend de kranten weg zonder het aan John te vragen. Hij dacht dat hij hielp door het nachtkastje op te ruimen en beschikbaar te maken voor andere spullen. In plaats van zich verzorgd te voelen, voelde John zich genegeerd en boos. Hij kon ook de artikelen die hij wilde niet meer vinden, dus zijn leesplezier werd verstoord en hij gaf het op.

*Namen veranderd om privacy te beschermen

---

Over de auteur

Kompas

Kompas

Compass is een nationale website die is opgezet om oudere Australiërs te helpen bij het navigeren door de complexe...

Profiel bekijken