Zijn ouderen weerbarstig tegen verandering?

Verandering betekent vaak nieuwe of meer opties. Dat klinkt geweldig, maar het is niet altijd even eenvoudig om daarmee om te gaan.

Top 3 berichten over het begrijpen van de ervaringen van ouderen met verandering:

1. Oudere mensen kiezen er niet voor om koppig te zijn als het om verandering gaat – psychologie en omstandigheden kunnen het voor hen moeilijker maken om hiermee om te gaan.

2. Vragen over autonomie, keuzevrijheid en identiteit spelen vaak een rol, vooral wanneer de veranderingen buiten de controle van de persoon liggen.

3. Geduld en empathie kunnen gezinnen, verzorgers en hulpverleners in staat stellen om ondersteuning te bieden in plaats van stereotypering en frustratie.

Je bejaarde vader wil dat je hem naar de bank brengt om wat bankzaken te regelen. Je herinnert hem eraan dat hij de transacties online kan doen, zoals je hem hebt laten zien, maar hij weigert om online te bankieren. Je weet dat het veel eenvoudiger en sneller zou zijn. Waarom is hij hier zo koppig over?

Op sociale media zie je overal dezelfde klachten: ouderen 'weigeren te veranderen' en zijn 'koppig' en 'vastgeroest in hun gewoontes'. Maar is het echt koppigheid, of is dat misschien gewoon een stereotype? Speelt er meer mee dan alleen weerstand?

Of het nu gaat om sociale, politieke, technologische of persoonlijke veranderingen, onze geest kan ons helpen of hinderen bij het omgaan met deze veranderingen. Als we begrijpen hoe dit werkt, kunnen families, verzorgers en hulpverleners beter reageren wanneer een oudere persoon moeite heeft met veranderingen.

De psychologie van weerstand tegen verandering

Het menselijk brein is ontworpen om ons te helpen overleven. Het zoekt naar de meest efficiënte manier om iets te doen en daarom houdt het van voorspelbaarheid. Door een bepaald gedrag of proces te herhalen, ontstaan er paden in onze hersenen die we steeds weer volgen, waardoor we onszelf onzekerheid en energie besparen naarmate ze vertrouwder worden. Het veranderen van deze paden gaat langzamer, kost meer energie en is minder efficiënt.

Wat gebeurt er nu in onze hersenen nu we steeds meer sociale, technologische, materiële en persoonlijke keuzes krijgen voorgeschoteld? Of wanneer we al tientallen jaren van (steeds snellere) veranderingen hebben meegemaakt, zoals mensen van in de zestig, zeventig en tachtig? Hier volgen enkele psychologische concepten die van toepassing kunnen zijn.

'Toekomstschok'

Al in 1970 schreef de Amerikaanse auteur en futurist Alvin Toffler over'futureschok':de desoriëntatie die mensen ervaren wanneer de snelheid van veranderingen in hun omgeving hun aanpassingsvermogen overstijgt. Hij voorspelde dat het tempo van sociale en technologische veranderingen zou versnellen – wat ook gebeurd is – en dat deze versnelling ervoor zou zorgen dat mensen zich overladen zouden voelen met informatie en mentaal overweldigd zouden raken.

Verandering betekent vaak nieuwe of meer opties. Dat klinkt geweldig, maar het is niet altijd even eenvoudig om daarmee om te gaan. Heb je ooit te maken gehad met een overvloed aan opties ('cognitieve overbelasting'), waardoor je verstijfde ('beslissingsverlamming') en helemaal geen beslissing nam ('beslissingsvermijding')? Dat kan iedereen overkomen, ongeacht de leeftijd.

Ik raak echt in de war als ik beslissingen moet nemen, vooral als er voor alles zoooo veel opties zijn, omdat we zijn opgegroeid met beperktere keuzemogelijkheden ... die beslissingsverlamming is echt erg voor veel mensen van mijn leeftijd. —Laura (31)

Veel ouderen zijn opgegroeid met nog minder sociale, technologische en materiële mogelijkheden dan latere generaties, dus het is niet verwonderlijk dat ze soms afhaken wanneer ze geconfronteerd worden met ingrijpende veranderingen. Bovendien hebben ze 60 tot 80 jaar lang beslissingen genomen en veranderingen doorgemaakt, dus misschien zijn ze daar nu gewoon moe van.

Als gevolg daarvan kunnen ze vasthouden aan beproefde opties, zoals persoonlijk bankieren. Dat is bekend en gemakkelijker dan het begrijpen, beoordelen, kiezen, leren en toepassen van een hele reeks alternatieven.

Stabiliteitszones

Een strategie die Toffler voorstelde om de voorspelde chaos van voortdurende en snelle veranderingen tegen te gaan, was het creërenvan 'stabiliteitszones'in ons leven: delen van ons leven die we zo constant mogelijk houden. Deze stabiliteitszones vormen een tegenwicht voor de turbulentie elders, dus als ze worden bedreigd, gaan we ze misschien beschermen.

Een oudere persoon kan zich overweldigd voelen door sociale, technologische en persoonlijke veranderingen, omdat hij of zij daar in zijn of haar leven al zoveel van heeft meegemaakt. Op zulke momenten kunnen hun huis, bezittingen of beslissingen een bron van stabiliteit worden. Als je dan probeert te 'helpen' door hun huis op te ruimen of hen naar een verzorgingstehuis te verhuizen, kunnen ze zich verzetten, omdat je hun stabiliteit in gevaar brengt.

We hadden een houten huistelefoon aan de muur hangen en als we aan de hendel draaiden, vroeg een telefoniste met wie we verbonden wilden worden. Ons nummer was de naam van de stad en nummer 9. [Nu] heb ik ... computers, internet, mobiele telefoons, smartphones, smartwatches gezien ... – Phillip (66)

Kennis leren en afleren

Wist u dat wanneer u een nieuwe manier leert om iets te doen, u ook de oude manieren moet 'afleren'? Recent neurowetenschappelijk onderzoek wijst uit dat het vermogen om informatie die we niet nodig hebben te verwijderen, met de leeftijd kan afnemen, waardoor oudere informatie blijft bestaan en de nieuwe informatie kan verstoren. Het onderdrukken van oude kennis en het afleren van iets verhoogt de cognitieve belasting voor mensen van elke leeftijd.

Kate is bijvoorbeeld verpleegkundige bij een bloedbank en haar werkgever verfijnt en verbetert regelmatig het gestandaardiseerde proces voor het afnemen van bloeddonaties. Bij elke proceswijziging moet Kate de stappen en volgorde die ze al kent, vervangen door nieuwe. Ze was verrast door de inspanning die dit kost.

'Het kost meer moeite om het nieuwe proces te onthouden en te volgen, en het oude proces niet meer te volgen, dan om gewoon op de oude manier te blijven werken. —Kate (29)

Fluïde versus gekristalliseerde intelligentie

Onze intelligentie, of 'cognitieve vaardigheid', bestaat uit verschillende soorten vaardigheden. Onze algemene intelligentie (het vermogen om informatie te leren, te onthouden en toe te passen) bestaat uit 'fluïde intelligentie' en 'gekristalliseerde intelligentie':

• Fluïde intelligentie is begrip, redeneren, probleemoplossend vermogen en aanpassingsvermogen. Het bereikt zijn hoogtepunt in de vroege volwassenheid en neemt daarna af.

• Gekristalliseerde intelligentie is informatie die we hebben geleerd en opgeslagen door ervaring, cultuur of onderwijs, zoals woordenschat en feiten. Deze blijft over het algemeen stabiel gedurende het hele leven, maar kan op oudere leeftijd afnemen.

Dit betekent dat sommige ouderen simpelweg minder goed in staat zijn om zich aan te passen aan veranderingen dan hun kinderen of kleinkinderen, ook al beschikken ze over een schat aan kennis en ervaring. Hun weerstand tegen verandering is geen koppigheid, maar een verminderd vermogen.

Autonomie, keuzevrijheid, acceptatie

Misschien kent u een oudere persoon die een verandering weigert die gunstig voor hem of haar zou zijn. Misschien willen ze het rollatorframe dat het ziekenhuis of de zorgdienst heeft verstrekt niet gebruiken. Het frame zou hen waarschijnlijk helpen om zich gemakkelijker en veiliger te verplaatsen, dus waarom willen ze het niet gebruiken?

Autonomie (keuzevrijheid) en handelingsvermogen (het vermogen om onze keuzes uit te voeren) zijn belangrijk voor ons welzijn op elke leeftijd. Het verlies ervan kan moeilijk te accepteren zijn, waardoor we volharden in onze oude gewoontes.

Veel van de fysieke of cognitieve veranderingen die gepaard kunnen gaan met veroudering, kunnen een aanzienlijke invloed hebben op de autonomie en het handelingsvermogen van een oudere persoon. De keuze voor een rollator is confronterend – een duidelijk teken dat de persoon niet meer zo onafhankelijk is als vroeger, hetzij permanent, hetzij tijdelijk. Hun weigering kan dus duiden op een worsteling om hun verlies aan autonomie te accepteren.

Ouderen ondersteunen bij veranderingen

De realiteit is dat veel ouderen veranderingen omarmen en zich eraan aanpassen, vooral wanneer ze zich gesteund voelen en inspraak hebben in het proces. Maar wanneer veranderingen als opgelegd worden ervaren of iemands gevoel van controle bedreigen, is weerstand een heel natuurlijke reactie.

Vaak kunnen mensen beter met een uitdaging omgaan als ze zich gesteund voelen en als hun moeilijkheden worden erkend. Maar als we ervan uitgaan dat een oudere 'koppig' is, of hun gedrag generaliseren, zien we over het hoofd wat er werkelijk aan de hand is met die persoon.

In plaats van te veronderstellen wat er aan de hand is, kunt u beter nadenken over wat de verandering voor de oudere persoon betekent. Waar maken zij zich misschien zorgen over? Wat is er aan de verandering dat voor hen moeilijk zou kunnen zijn, gezien hun geschiedenis en omstandigheden? Stel eenvoudige, respectvolle vragen, zoals: 'Wat vindt u het moeilijkst aan deze situatie?' of 'Wat zou deze situatie gemakkelijker maken?'

Door persoonlijk met iemand te praten in plaats van aannames te doen, krijg je misschien antwoorden die je helpen om meer empathie te tonen en tot betere oplossingen te komen.

Er is een heel dorp voor nodig: intergenerationele praktijk

Als u stereotypen wilt tegengaan, is intergenerationele praktijk (IGP) een manier waarop gemeenschappen de kloof tussen jongeren en ouderen kunnen overbruggen. IGP maakt gebruik van gestructureerde programma's en activiteiten om mensen van verschillende leeftijdsgroepen samen te brengen, zodat ze vaardigheden, kennis en ervaringen kunnen uitwisselen.

Eenzaamheid en isolatie kunnen worden verlicht, stereotypen over ouderen worden doorbroken en alle deelnemers profiteren ervan. Voorbeelden hiervan zijn kleuterschoolsessies in woonzorgcentra en gemeenschapscentra waar oudere tuiniers worden gekoppeld aan (soms zeer) jonge tuiniers.

Het potentieel voor schade onderkennen

Frustratie en ongeduld jegens een oudere persoon zijn gevoelens die soms gerechtvaardigd en natuurlijk lijken. Als je er echter naar handelt, kan dat kwetsend zijn voor de oudere persoon, en als dat langdurig gebeurt, kan het echte schade veroorzaken. In sommige situaties kan het zelfs neerkomen op ouderenmishandeling.

Ouderenmishandeling omvat gedrag dat schade of leed toebrengt aan een oudere persoon. De manier waarop we een oudere persoon – of wie dan ook – behandelen, heeft meestal een psychologische of emotionele impact op hen. De vraag bij elke ervaring van ongeduld of frustratie is: hebben we een goede of een slechte invloed? Een slecht effect kan gemakkelijk de grens overschrijden naar psychologische ouderenmishandeling.

Geduld en empathie helpen mensen beter om te gaan met veranderingen en verminderen het risico op ouderenmishandeling. Ze kunnen ook een 'koppig' moment omzetten in een kans om de oudere persoon in uw leven beter te begrijpen en dichter bij hem of haar te komen.

Lees meer

• Waarom wordt verandering moeilijker?

• Ouderenmishandeling definiëren

• De schadelijke effecten van ongeduld

• Een nieuwe kijk op 'sundowning': 'onvervulde behoeften' bij mensen met dementie

• Generaties overbruggen: hoe intergenerationele praktijken gemeenschappen versterken

---

Over de auteur

Kompas

Kompas

Compass is een nationale website die is opgezet om oudere Australiërs te helpen bij het navigeren door de complexe...

Profiel bekijken