De ABC's van uitdroging

Uitdroging is een probleem op elke leeftijd, maar brengt alarmerende risico's met zich mee voor oudere mensen. Uitdroging heeft invloed op elk deel van het lichaam en kan een enorme impact hebben op het dagelijks functioneren, de onafhankelijkheid en het plezier in het leven van ouderen, maar de gevolgen kunnen nog veel ernstiger zijn. Als een oudere die uitgedroogd is vervolgens ziek wordt of een ongeluk krijgt, wordt het vermogen van het lichaam om te herstellen dubbel aangetast en neemt de kans op ziekenhuisopname en zelfs overlijden dramatisch toe.

Zelfs lichte uitdroging kan vermoeidheid, slechte concentratie, spierzwakte, geheugenproblemen en een trager reactievermogen veroorzaken, wat het dagelijks leven bemoeilijkt en het risico op ongelukken en ziekte verhoogt. Het is iets om serieus te nemen, maar het is zo makkelijk te vermijden.

In dit artikel leg ik uit wat de risico's van uitdroging voor ouderen zijn, hoe je kunt zien of het gebeurt en wat je kunt doen om het te voorkomen of om te keren.

Waarom is hydratatie zo belangrijk?

Het vocht in elk orgaan en elke cel van je lichaam is essentieel om te kunnen doen wat ze moeten doen om je in leven en gezond te houden. Daarom heeft uitdroging invloed op al je lichaamssystemen.

Je lichaam bestaat voor ongeveer 60% uit water en elk van je orgaansystemen heeft een iets ander vochtgehalte nodig. Een soepele, efficiënte bloedstroom is bijvoorbeeld afhankelijk van een vochtgehalte van meer dan 80%, dus als dat niveau daalt, wordt je bloedstroom beïnvloed.

De huid bestaat voor meer dan 60% uit water en elke verlaging van dat percentage - zelfs door slechts milde uitdroging - maakt de huid veel kwetsbaarder voor schade en langzamer om zichzelf te herstellen. Naarmate je ouder wordt, wordt je huid echter al kwetsbaarder en vatbaarder voor frequente en ernstige schade dan in je vroegere jaren.

Dit betekent dat als je op oudere leeftijd uitgedroogd raakt, je meer kans hebt op huidverwondingen die pijnlijk zijn en traag genezen. Wonden verminderen vaak je mogelijkheden om rond te lopen en de dingen te doen die je normaal zou doen (om nog maar te zwijgen over de kosten van de behandeling, de toegenomen behoefte aan ondersteuning en de pijn). Ervoor zorgen dat je niet uitdroogt is dus essentieel om te kunnen genieten van het leven waar je op hoopt.

Uitdroging heeft ook invloed op de hersenen. Je hersenen kunnen gewoon niet op volle toeren werken als je ook maar een beetje uitgedroogd bent, hoe oud je ook bent. Dit komt deels omdat hersencellen ('neuronen'), zoals alle cellen, water nodig hebben om met elkaar te communiceren, en deels omdat uitdroging ook de bloeddoorstroming vertraagt, zoals ik al eerder zei.

Een vertraagde bloedtoevoer beïnvloedt de toevoer van brandstof en voedingsstoffen in de hersenen en vermindert de efficiëntie van de opruimsystemen, die van vitaal belang zijn om de hersenen optimaal te laten werken. Naarmate je ouder wordt, kan uitdroging nog sneller leiden tot verwarring en onsamenhangendheid, met steeds grotere gevolgen.

Ernstige medische gevolgen van uitdroging

• Hitteverwondingen, waaronder hitteberoerte

• Problemen met urinewegen en nieren, inclusief infecties van de urinewegen (UTI's)

• Psychose of delirium (meestal door een combinatie van uitdroging en een infectie, zoals een UTI)

• Aanvallen

• Laag bloedvolume (hypovolemische) shock (het hart is niet in staat om bloed naar het lichaam te pompen)

• Dood, als de uitdroging extreem is

Hydratatie-uitdagingen voor ouderen

Helaas kan het ouder worden zelf de kans op uitdroging vergroten en worden de symptomen en gevolgen van uitdroging soms afgedaan als 'onderdeel van het ouder worden'. Dat soort leeftijdsdenken betekent dat de kans gemist wordt om uitdroging tegen te gaan en de mogelijk desastreuze gevolgen te voorkomen.

Ervoor zorgen dat je de vloeistoffen binnenkrijgt die je nodig hebt, kan een uitdaging zijn als je ouder wordt, omdat je niet zo snel dorst voelt als je zou moeten. In principe gebeurt dit omdat de mechanismen die het hydratatieniveau controleren en je aanzetten om te drinken, worden beïnvloed door het ouder worden en hun boodschappen niet meer zo goed doorkomen als vroeger.

Het is zelfs zo dat dorstgevoel een veel minder bruikbare indicator van uitdroging wordt naarmate we ouder worden. Betere tekenen zijn een droge mond of gebarsten lippen, ogen die droog en/of 'kriebelig' aanvoelen, urine die een donkere kleur heeft (idealiter zou het de kleur van droog gras of lichter moeten zijn), en een samengeknepen huid op de rug van de hand die niet snel weer plat wordt.

De meest voorkomende tekenen (of bijwerkingen) van uitdroging

• Vermoeidheid of lusteloosheid

• Spierzwakte en krampen

• Gebarsten lippen

• Hoofdpijn

• Duizeligheid

• Misselijkheid

• Vergeetachtigheid en verwarring

• Diepe snelle ademhaling of een verhoogde hartslag of lage bloeddruk

• Verzonken ogen

• Droogheid of kleverig slijm rond en in de mond

• Weinig plassen

• Urineweginfectie (UTI)

Wist je dat?

Drinken vermijden werkt averechts

Veel mensen op latere leeftijd vermijden drinken, vooral als de avond nadert, met als doel de behoefte om 's nachts op te staan om te plassen te verminderen. Maar het zal je misschien verbazen dat dit juist het tegenovergestelde effect kan hebben!

Minder drinken dan je nodig hebt verhoogt de concentratie van de urine, wat de blaas kan irriteren; deze irritatie genereert signalen om de blaas veel vaker te legen. Het kan dus zijn dat je vaker moet opstaan in plaats van minder vaak (ook al komt er niet veel uit bij elk toiletbezoek)!

Eten en drinken zijn met elkaar verbonden

Dorstgevoelens gaan vaak samen met hongergevoelens, dus als je minder trek in eten hebt, zul je waarschijnlijk ook minder drinken. En omdat een groot deel van onze dagelijkse waterinname afkomstig is van het voedsel dat we eten en het spijsverteringsproces zelf, vermindert het eten van minder voedsel om welke reden dan ook de hoeveelheid vocht die beschikbaar is voor je lichaam en hersenen.

Gelukkig hebben we vochtreserves in ons lichaam die voor een tijdelijke back-up kunnen zorgen. Maar deze reserves worden grotendeels vastgehouden in lichaamsspieren, dus als je gewicht (en dus spieren (zie het artikel over Goed eten in je 60er, 70er en ouder) hebt verloren sinds je late 60er jaren, heb je ook die reserve verminderd en moet je extra waakzaam zijn.

Medicijnen kunnen hydratatie beïnvloeden

Een aantal medicijnen kan bijdragen aan uitdroging. Het meest voorkomend zijn de diuretica, die vaak 'vochttabletten' worden genoemd en bedoeld zijn om overtollig vocht uit je lichaam te verwijderen om sommige symptomen van hartproblemen te verlichten. Het bewaren van de balans tussen te veel vocht dat je hart aantast en genoeg vocht om de rest van je lichaam te laten functioneren, is iets dat nauwlettend in de gaten moet worden gehouden door je arts.

Wees je er ook van bewust dat de dosis diureticum die iemand nodig heeft kan variëren met gewichtsverlies en veranderingen in de gezondheid, dus ga er niet vanuit dat je altijd dezelfde dosis nodig hebt. Als je onwel bent - vooral met koorts - of op weg bent naar een operatie, overleg dan met je arts over de dosering. Aanpassingen kunnen nodig zijn tot je hersteld bent, zodat je de kans op uitdroging en delirium vermijdt.

Andere medicijnen die de hydratatieniveaus kunnen beïnvloeden zijn laxeermiddelen, bloeddrukverlagende ACE-medicijnen, steroïden, sommige medicijnen voor diabetes type 2 en sommige antipsychotica. Als je je hierover zorgen maakt, neem dan contact op met je apotheker of arts.

Wat drinken om uitdroging te voorkomen

Misschien heb je wel eens gehoord dat de meeste mensen tussen de 6 en 8 glazen of bekers vloeistof per dag moeten drinken. Wat we eigenlijk nodig hebben is ongeveer 30 tot 35 milliliter water voor elke kilogram lichaamsgewicht, dus je kunt het nauwkeuriger berekenen als je dat echt wilt!

Vergeet niet dat het niet alleen uit water hoeft te komen; mensen met een slechte eetlust moeten juist vloeistoffen drinken die ook wat voeding geven. Veel water drinken kan de situatie voor deze mensen verergeren, omdat ze door het drinken van water minder zin hebben om het voedsel te eten dat ze nodig hebben.

Je kunt je vochtinname uit veel verschillende bronnen halen: allerlei soorten dranken, waaronder thee, koffie, sappen en melkdranken, en veel verschillende voedingsmiddelen, zoals fruit, soep, toetjes, gelei, ijs, stoofschotels. Bijna alles wat niet droog is, draagt bij aan je vochtinname.

Een zelfgemaakt rehydratatiedrankje recept

Als je acuut onwel bent geworden door braken en/of diarree, die beide een aanzienlijk vochtverlies veroorzaken, kan een orale rehydratatiedrank een goed idee zijn. Je hoeft echter niet per se dure commerciële producten te kopen (die zijn belangrijker voor chronische of langdurige maag-darmproblemen). Dit recept, dat je op smaak kunt brengen als je dat wilt, is goedkoop en makkelijk te maken:

• 6 theelepels suiker (gebruik geen kunstmatige zoetstof - suiker is belangrijk)

• ½ theelepel zout

• 1 liter (5 kopjes) afgekoeld gekookt water

Roer het mengsel tot het zout en de suiker zijn opgelost. Neem regelmatig slokjes ...Begin met regelmatig slokjes en verhoog de hoeveelheid die je drinkt over een periode van 24 uur totdat je vrij plast en de urine weer een bleke kleur heeft.

Waarom het risico lopen om ernstige gezondheidsproblemen te veroorzaken en mogelijk je levensplezier te verminderen? Het is heel gemakkelijk om te voorkomen dat je uitgedroogd raakt en om dingen recht te zetten als je vochtniveaus verlaagd zijn. Maak er een prioriteit van om goed voor jezelf te zorgen en zorg ervoor dat je alle vloeistoffen binnenkrijgt die je lichaam nodig heeft om goed te functioneren. En als je vragen of zorgen hebt over uitdroging, neem dan meteen contact op met je arts.

Disclaimer: De informatie op deze website is geen vervanging voor individueel gezondheidsadvies van een arts of diëtist.

---

Over de auteur

Ngaire Hobbins

ngairehobbins.com

Ngaire Hobbins APD is een volledig gekwalificeerde Australische diëtiste en een expert op het gebied van voeding...

Profiel bekijken